Ìtàn Àwọn Ẹ̀mí Yorùbá - The Story of Yorùbá Souls

This poem has been translated into both Literary
Yorùbá and Traditional Poetic Yorùbá

The Story of Yorùbá Souls
Ìtàn Àwọn Ẹ̀mí Yorùbá - Literary Yorùbá

Canto I: Homeland

Cántò Kíní: Ilé-Ìbí

Beneath the sun of Ilè-Ifẹ̀’s skies,

Ní ìsàlẹ̀ oorun ọ̀run Ilé-Ifẹ̀,

Where palm trees swayed and rivers rise,

Nibí tí àwọn ọ̀pẹ ń mi lọ́fà àti odò ń rú soke,

The Yorubá people danced with fire,

Àwọn ènìyàn Yorùbá jó pẹ̀lú iná ayọ̀,

With drums that called to gods entire.

Pẹ̀lú ìlù tí ń pè gbogbo àwọn òrìṣà wá.

Oṣun’s waters blessed the ground,

Ọ̀sùn fi omi ìbùkún rẹ̀ rọ ilẹ̀,

Shango’s thunder shook the town.

Àrá Ṣàngó gbóná, ó mìlẹ̀ gbàngbà,

Children laughed, the elders sang,

Àwọn ọmọ kéré rẹ́rìn-ín, àgbàlagbà ń kọrin,

Through sacred groves their voices rang.

Nínú igbó mímọ́, ohùn wọn ń dun kiri.

The Òrìṣà walked with humankind,

Àwọn Òrìṣà ń rìn pẹ̀lú ọmọ ènìyàn,

The seen and unseen worlds aligned.

Ayé tì a rí àti ti a kò rí dá pọ̀ ni ìbáṣepọ̀,

But shadows stirred across the sea,

Ṣùgbọ́n ojijì kan bẹ̀rẹ̀ sí í yí ká lórí òkun,

Of traders’ greed and cavalry.

Látàrí ìkànjú oníṣòwò àti ọmọ ogun aláṣọ òkè.

Canto II: Capture

Cántò Kejì: Múpọ̀

From Òyó’s walls to coastal flame,

Látọ́dọ̀ ògiri ìlú Òyó débi iná etíkun,

The raiders came with death and chain.

Àwọn apànìyàn dé pẹ̀lú ikú àti ẹrú-òpó,

Villages shattered, mothers torn,

Àwọn abúlé bàjẹ́, àwọn ìyá ya sìpò,

Children stolen, futures worn.

Àwọn ọmọ ni wọ́n jí, ìjọ̀sìn-ọtí ọjọ́ ọ̀la fọ.

The iron neck, the shackled wrist,

Òkùn irin ní orí-ìkùn, àwọ̀n ẹsẹ àti ọwọ́ ní wọ́n dé,

Turned farmers’ songs to cries unmissed.

Ó yí orin agbẹ padà sí ìkígbe tí kò gbọ́dọ̀ tàn,

Driven down to ocean’s shore,

Wọ́n sì rán wọn lọ sókun etí òkun,

To face the ships with gaping maw.

Láti dojuko ọkọ ojú omi tó ń yà ẹnu rẹ̀ sílẹ̀ bí ẹnu kìnníún.

Canto III: The Middle Passage

Cántò Kẹta: Àárín Òkun

In darkness deep, the captives laid,

Nínú òkùnkùn tó jinlẹ̀ ni wọ́n fì àwọn ẹrú sí,

A thousand souls in filth arrayed.

Àgbẹ̀yẹ̀wò ẹ̀mí ẹgbẹ̀rún kan wà nínú ìdọ̀tí àti ìrora,

The stench of sickness, moans of dread,

Ìtànkálẹ̀ òórùn àrùn, ìrònúpìwàdà ìrora àti ìbẹ̀rù,

The ocean claimed its daily dead.

Òkun sì ń gba àwọn tí ń kú lóòjóòjúmọ́.

Yet in the bowels where no light came,

Ṣùgbọ́n nínú ibùjú tí ìmòlẹ̀ kò dé,

They breathed the sacred Òrìṣà’s name.

Wọ́n ń mí orúkọ mímọ́ àwọn Òrìṣà jáde,

Èṣù was called to guard the road,

Wọ́n pè Èṣù láti ṣọ ọ̀nà,

Ògún to lift despair’s bright load.

Wọ́n pè Ògún láti gbé àkúnya ìbànújẹ kúrò lórí wọn.

Some perished murmuring Ṣàngó’s cry,

Diẹ̀ kú nígbà tí wọ́n ń rúgùn orúkọ Ṣàngó,

Though flesh was starved, the gods were nigh.

Bí ara ti ń jìyà àti ebi tí ń pa wọn, àwọn òrìṣà wà nítòsí,

The waves bore witness, salt and grave,

Ìgbín omi òkun jẹ́ ẹlẹ́rìí, iyọ̀ àti ibojì papọ̀,

Yet spirit lived where flesh was slave.

Ṣùgbọ́n ẹ̀mí wà láàyè níbi tí ara di ẹrú.

Canto IV: The Auction Block

Cántò Kẹrin: Pẹpẹ Títà Ẹrú

From Charleston’s dock to Salvador,

Látí ibùdó ọkọ omi Charleston títí dé Salvador,

The auctioneer’s unholy war.

Ìjà ìtànà onítà lórí ẹ̀dá ènìyàn bẹ̀rẹ̀,

They priced the body, sold the hand,

Wọ́n fi owó ṣe àyèwò ara, wọ́n sì tà ọwọ́ ènìyàn,

As beasts to till a master’s land.

Gẹ́gẹ́ bí ẹranko láti rìnàwò ilé olúwa.

Yet even branded, stripped of speech,

Ṣùgbọ́n bí wọ́n tilẹ̀ fi ààmì ṣe wọn, tí wọ́n sì mú ohùn wọn lọ,

The captives reached for what could teach:

Àwọn ẹrú tún ń na ọwọ́ dé ohun tó lè kọ́ wọn,

A prayer disguised, a drumbeat near,

Àdúrà tí a fi ojú ìmúra bò, ìlù kékeré tí ń lu lẹ́gbẹ̀ẹ́,

A whispered Oríkì in the ear.

Oríkì tí a ń súfèé sí etí láì fi ohùn ga.

Canto V: The Plantation

Cántò Karùn-ún: Ilé-Ìrìnnà

Cane fields bleeding under sun,

Pápá ireke ń ṣàn ẹ̀jẹ̀ lábẹ́ oorun,

The lash that cracked when work was done.

Àjàgà whip ń yá nígbà tí iṣẹ́ parí,

But when the night embraced the land,

Ṣùgbọ́n nígbà tí òru bò orílẹ̀,

They gathered close, hand within hand.

Wọ́n máa ń kó ara wọn jọ, ọwọ́ sínú ọwọ́.

They poured libations in the dirt,

Wọ́n máa ń tútù omi àti ọtí sílẹ̀ sórí ilẹ̀,

To soothe the hunger, heal the hurt.

Láti tú inú ebi, láti wo èébú tí ìrora ṣe,

Obàtálá gave wisdom’s care,

Obàtálá fún wọn ní ìmọ̀ràn àti ìtùnú,

While sun bathed their grief in prayer.

Nígbà tí ìmólẹ̀ àti àdúrà ń wọ inú ìbànújẹ wọn.

Canto VI: Masks of Survival

Cántò Kẹfà: Àwò Ìyè

The masters watched for pagan flame,

Àwọn olúwa ń ṣọ́ra fún iná ìṣe ìbílẹ̀ tí wọn ń pè ní “pagan”,

So saints were summoned, cloaked in name.

Nítorí náà, wọ́n pè àwọn wólíì àti àwọn mímọ́, wọ́n fi orúkọ wọn bò Òrìṣà,

Behind Saint Barbara Ṣàngó stood,

Lẹ́yìn orúkọ Saint Barbara ni Ṣàngó dúró,

While Ògún forged through iron and wood.

Nígbà tí Ògún ń ṣiṣẹ́ nínú irin àti igi.

Thus Santería bore her song,

Bẹẹ ni Santería bí orin tirẹ̀ kalẹ̀,

Candomblé danced the whole night long.

Candomblé sì ń jó títí di òwúrọ̀,

Vodou drummed with sacred might,

Vodou ń lu ìlù pẹ̀lú agbára mímọ́,

Faith transformed but burning bright.

Ìgbàgbọ́ yí ara rẹ̀ padà, ṣùgbọ́n ó tẹ̀síwájú ní ìtanrá.

Canto VII: Rebellion of Spirit

Cántò Keje: Ìdálẹ́kùn Ẹ̀mí

Though many chains enslaved the hands,

Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ọ̀pọ̀ òkùn dé ọwọ́ mọ́,

The spirit marched in unseen bands.

Ẹ̀mí ń rìn nípò àjọṣepọ̀ tí a kò rí,

At Bois Caïman the drums awoke,

Ní Bois Caïman ni ìlù jí,

A vow of fire the enslaved folk spoke.

Àwọn ẹrú sọ ìbúra iná àti òmìnira.

In Bahia’s nights the trance began,

Ní orú Bahia ni ìfarapa ìmísí dé,

Where Òrìṣà communed with man.

Níbẹ̀ ni àwọn Òrìṣà ti ń bá ènìyàn sọ̀rọ̀,

And even when the lash rained down,

Àní nígbà tí whip tún ń rẹ̀ lórí wọn,

Their faith wore freedom as its crown.

Ìgbàgbọ́ wọn ló di adé òmìnira lórí wọn.

Canto VIII: Legacy

Cántò Kẹjọ: Ìran-tí-kì-í-tán

Now centuries have turned the tide

Òní, ọgọ́rùn-ún ọdún ti yí ìpò ayé padà,

Yet Yorùbá ways have never died.

Ṣùgbọ́n ìṣe àti ọ̀nà Yorùbá kò tíì kú,

From Lagos streets to Brooklyn’s song,

Látí ojú òpó Lágosù títí dé orin Bùrúkúlìn,

The Òrìṣà’s rhythm lingers strong.

Ìlù àti ìrìn Òrìṣà ṣi ń dun lágbára.

The epic carved in grief and flame,

Ìtàn pípẹ́ tí a fi ìbànújẹ àti iná kọ,

Still teaches us to call their name.

Ṣì ń kọ́ wa láti máa pè orúkọ wọn,

For flesh was bound, the soul set free,

Nítorí pé ara ni wọn dé, ṣùgbọ́n ẹ̀mí ni wọ́n tú sílẹ̀,

The Yorùbá live eternally.

Àwọn Yorùbá sì ń wà láéláé nínú ìrántí àti ẹ̀mí.

---

The Story of Yorùbá Souls
Ìtàn Àwọn Ẹ̀mí Yorùbá - Traditional Poetic Yorùbá

Canto I: Homeland

Cántò Kíní: Ilé-Ifẹ̀, Ìlú Ìpilẹ̀

Beneath the sun of Ilè-Ifẹ̀’s skies,

Ní ìbùkún oorun Ilé-Ifẹ̀, ilé ìpilẹ̀ ayé,

Where palm trees swayed and rivers rise,

Níbí tí ọ̀pẹ ń yọ bí alákòwé Ọlọ́run, odò ń rú bí ẹ̀mí,

The Yorubá people danced with fire,

Àwọn ọmọ Yorùbá jó pẹ̀lú iná ayọ̀, pẹ̀lú ìdán àti ìyìn,

With drums that called to gods entire.

Ìlù ń ké pè Òrìṣà, ń ké pè àwọn àgbà ọ̀run wá sọ̀rọ̀.

Oṣun’s waters blessed the ground,

Omi Ọ̀ṣun rọ̀ sórí ilẹ̀ bí ìbùkún àgùntàn,

Ṣàngó’s thunder shook the town.

Àrá Ṣàngó lu, ìlú mì bí ọkọ ayé,

Children laughed, the elders sang,

Ọmọ kékeré rẹ́rìn-ín, àgbà ń sunkún ayọ̀ nínú orin,

Through sacred groves their voices rang.

Nínú igbó ìgbani, ohùn wọn dà bí ìró orò ọ̀run.

The Òrìṣà walked with humankind,

Òrìṣà ń rìn pẹ̀lú ènìyàn, àgbọ̀nrin àti àgbìnrin,

The seen and unseen worlds aligned.

Ayé àparò àti ayé àìrí ní wọ́n dà pọ̀ bí òjò méjì,

But shadows stirred across the sea,

Ṣùgbọ́n ojijì òkè òkun bẹ̀rẹ̀ sí í ru bí èfúùfù aláìlópin,

Of traders’ greed and cavalry.

Ìkànjú oníṣòwò, ẹ̀ṣọ́ aláṣọ funfun ń fò wá bí ìkù.

Canto II: Capture

Cántò Kejì: Ìpẹ́yà àti Ìmúpọ̀

From Òyó’s walls to coastal flame,

Látọ́dọ̀ ògiri Òyó, ilé Aàrẹ, dé etíkun tí iná ń jó,

The raiders came with death and chain.

Àwọn ajinigbé de, wọ́n mú ikú wọ̀, wọ́n mú òkùn ẹrú,

Villages shattered, mothers torn,

Abúlé fọ́ bí àwo, àwọn ìyá yà, ìkúnlẹ̀ abiyamọ kún ilẹ̀,

Children stolen, futures worn.

Wọ́n jí ọmọ, wọ́n jí ọjọ́ ọ̀la, wọ́n fà á sínú òkunkun oríṣìíríṣìí.

The iron neck, the shackled wrist,

Òkùn irin yí ọ̀run ká, ọwọ́ dé, ẹsẹ dé,

Turned farmers’ songs to cries unmissed.

Orin agbẹ dárú, ó di ìkígbe tí ò ní alátìlẹ́yìn,

Driven down to ocean’s shore,

Wọ́n rán wọn lọ sí etí òkun, síbẹ̀ tí omi ń já,

To face the ships with gaping maw.

Láti dojuko ọkọ tó dà bí ẹnu ejò ńlá tí ń fẹ́ jí gbogbo rẹ̀.

Canto III: The Middle Passage

Cántò Kẹta: Òkun Ẹ̀jẹ̀ àti Ìkú

In darkness deep, the captives laid,

Nínú òkùnkùn ìkú ni wọ́n fi wọn ṣú,

A thousand souls in filth arrayed.

Ẹ̀mí ẹgbẹ̀rún wà lórí ara wọn nínú ìdọ̀tí àti kúrò ní ìyì,

The stench of sickness, moans of dread,

Òórùn àrùn, ìró ìbànújẹ, ìmi ìbẹ̀rù ń fò ká,

The ocean claimed its daily dead.

Òkun ń jẹ ẹ̀mí lojoojúmọ́, bí ẹyẹ ọdẹ tí kò ní ìtẹ́lẹ̀.

Yet in the bowels where no light came,

Ṣùgbọ́n ní inú ìkòkò ibùjú tí ìmólẹ̀ kò wọ,

They breathed the sacred Òrìṣà’s name.

Wọ́n ń fọ́ orúkọ Òrìṣà jáde gẹ́gẹ́ bí ẹ̀mí ìrètí,

Èṣù was called to guard the road,

Wọ́n pè Èṣù, aláàbò ọ̀nà, kí kó dúró ní pátákì,

Ògún to lift despair’s bright load.

Wọ́n pè Ògún kí kó gé òkùn ìbànújẹ, kí kó tú irin ẹrú.

Some perished murmuring Ṣàngó’s cry,

Diẹ̀ kú nígbà tí wọ́n ń rú orúkọ Ṣàngó, ọba àrá,

Though flesh was starved, the gods were nigh.

Bí ara ṣe jìyà, àwọn Òrìṣà kì í sùn, wọ́n máa ń sunmọ́,

The waves bore witness, salt and grave,

Ìgbín omi òkun ni ẹlẹ́rìí, iyọ̀ àti ibojì jọ lọ,

Yet spirit lived where flesh was slave.

Ṣùgbọ́n ẹ̀mí kò jẹ ẹrú, ó dìde bí adìrẹ ní òru.

Canto IV: The Auction Block

Cántò Kẹrin: Pẹpẹ Títà Ẹ̀dá

From Charleston’s dock to Salvador,

Látí ibùdó Charleston títí dé Salvador, ọ̀nà ẹrú kọjá,

The auctioneer’s unholy war.

Òun tí wọ́n pè ní títà ni wọ́n fi ṣe ogun lórí ẹ̀dá,

They priced the body, sold the hand,

Wọ́n fi owó wò ara ènìyàn, wọ́n tà ọwọ́ bí ohun ìní,

As beasts to till a master’s land.

Gẹ́gẹ́ bí ẹranko láti fọ́ ilẹ̀ olúwa, láì jẹ́ ẹni.

Yet even branded, stripped of speech,

Síbẹ̀, bí ààmì bá wà lórí ara, bí ohùn bá fẹ́gbẹ̀,

The captives reached for what could teach:

Ẹrú tún ń wọ́ inú ọ̀run, ń wá ọgbọ́n tí kò leè di mọ́,

A prayer disguised, a drumbeat near,

Àdúrà tí a fi ojú ìmúlòlùú bo, ìlù kékeré tí ń lu ní abẹ́,

A whispered Oríkì in the ear.

Oríkì tí a ń súfèé sí etí, bí ìráwọ̀ tí ń yọ nínú òru.

Canto V: The Plantation

Cántò Karùn-ún: Ilé-Ọ́gbà àti Òru

Cane fields bleeding under sun,

Pápá ireke ń sunkún ẹ̀jẹ̀ lábẹ́ oorun didùn,

The lash that cracked when work was done.

Whip ń pariwo bí àrá, bí iṣẹ́ ṣe parí lọ́jọ́,

But when the night embraced the land,

Ṣùgbọ́n nígbà tí òru gba ilẹ̀ mọ́ra bí ìyá,

They gathered close, hand within hand.

Àwọn ẹrú kó ara wọn jọ, ọwọ́ sínú ọwọ́, ẹ̀mí sí ẹ̀mí.

They poured libations in the dirt,

Wọ́n tútù omi, tútù ọtí sórí ilé gẹ́gẹ́ bí àbọ àdúrá,

To soothe the hunger, heal the hurt.

Láti tú inú ebi, láti fi ìrètí bo ìyà,

Obàtálá gave wisdom’s care,

Obàtálá, àgbà ọ̀run, fi ìmọ̀ àti ìtùnú bo wọn,

While sun bathed their grief in prayer.

Ìmólẹ̀ adúrá wẹ́ ìbànújẹ wọn bí omi ọ̀run.

Canto VI: Masks of Survival

Cántò Kẹfà: Àwò Ìgbàlà

The masters watched for pagan flame,

Olúwa ń wò, ń wa iná ìbílẹ̀ láàrin òru,

So saints were summoned, cloaked in name.

Nítorí náà, wọ́n pè àwọn mímọ́, wọ́n fi orúkọ wọn ṣe àwò Òrìṣà,

Behind Saint Barbara Ṣàngó stood,

Lẹ́yìn Saint Barbara, Ṣàngó dúró, ọba àrá àti iná,

While Ògún forged through iron and wood.

Ògún ń já irin, ń fọ igi, ń dá ọ̀nà sílẹ̀ fún ìyè.

Thus Santería bore her song,

Nítorí bẹ́ẹ̀ ni Santería bí orin ìrántí,

Candomblé danced the whole night long.

Candomblé jó títí di owurọ́, ìlù kì í dákẹ́,

Vodou drummed with sacred might,

Vodou ń lu ìlù pẹ̀lú agbára àtẹ́lẹwọ́ ẹ̀mí,

Faith transformed but burning bright.

Ìgbàgbọ́ yí ara padà, ṣùgbọ́n iná rẹ̀ ò pa rárá.

Canto VII: Rebellion of Spirit

Cántò Keje: Ìdárayá Ẹ̀mí

Though many chains enslaved the hands,

Bí òkùn ṣe pọ̀ tó lórí ọwọ́ kò dá ẹ̀mí dúró,

The spirit marched in unseen bands.

Ẹ̀mí ń rìn nípò ọmọ ogun tí a kò rí,

At Bois Caïman the drums awoke,

Ní Bois Caïman, ìlù jí, ayé mì,

A vow of fire the enslaved folk spoke.

Àwọn ẹrú sọ ìbúra iná, pé ẹrú kì í jẹ́ ìpinnu ìkẹyìn.

In Bahia’s nights the trance began,

Ní orú Bahia, ìfarapa ọ̀run bẹ̀rẹ̀,

Where Òrìṣà communed with man.

Níbẹ̀ ni Òrìṣà ti ń jó, ti ń sọ̀rọ̀ pẹ̀lú ọmọ ènìyàn,

And even when the lash rained down,

Àní nígbà tí whip ń rọ̀ bí òjò òru,

Their faith wore freedom as its crown.

Ìgbàgbọ́ wọ́n di adé òmìnira lórí wọn, kò sẹ́ni tó lè fà á.

Canto VIII: Legacy

Cántò Kẹjọ: Ìran tí Kì í Tán

Now centuries have turned the tide

Ọgọ́rùn-ún ọdún ti yí ẹrù omi padà,

Yet Yorùbá ways have never died.

Ṣùgbọ́n ọ̀nà Yorùbá kò kú, ọ̀nà ìbílẹ̀ ṣi ń jìnnà,

From Lagos streets to Brooklyn’s song,

Látí ojú òpó Lágosù títí dé orin Bùrúkúlìn,

The Òrìṣà’s rhythm lingers strong.

Ìlù Òrìṣà ṣi ń dun ní gbogbo ìhà, bí àyàn bí gángan.

The epic carved in grief and flame,

Ìtàn tí a kọ nínú iná àti òkúta ìbànújẹ,

Still teaches us to call their name.

Ṣì ń kọ́ wa lónìí láti máa pè orúkọ wọn láì rẹ́,

For flesh was bound, the soul set free,

Bi ara ṣe ní òkùn, ẹ̀mí tú, ó fò sókè,

The Yorùbá live eternally.

Yorùbá wà láéláé, nínú ẹ̀jẹ̀, nínú orin, nínú ìrántí.